Zergatik neurtu nahi dute kooperatibek beren inpaktua?

Asett Foroaren (Gizarte Ekonomiaren Nazioarteko Foroa) barruan parte hartu duen lan-taldeetako batek Gizarte Ekonomiak gizartean duen inpaktuari buruzko hausnarketa egin du, eta hainbat ekarpen egin ditu gai horren inguruan: inpaktua nola agertzen den, nola neurtzen den, zer oztopo eta eragile lagungarri dauden horretarako, eta nola aitortzen den. Gai horrek duen interes akademikotik harago, ordea, galdera bat egin behar diogu geure buruari: zein dira Gizarte Ekonomiako enpresek gizartean duten inpaktua neurtzeko baliabideak bideratzeko dituzten benetako arrazoiak?

Orkestrak, Kooperatiben Kontseiluarekin lankidetzan, azken urteotan hainbat lan egin ditu KoopBehatokia garatzeko, kooperatibek gizartean duten inpaktua neurtzeko helburuarekin. Kooperatibek Gizarte Ekonomiako enpresen %55 osatzen dute, enpleguaren %60 sortzen dute eta balio erantsi gordinaren %80 biltzen dute.

Kooperatibek euskal gizartean duten inpaktua agerikoa da enpleguari dagokionez (58.777 langile), baita bazkide erabiltzaileen edo antzeko figuren bidez duten gizarte-hedadurari dagokionez ere (1,5 milioi pertsona baino gehiago). Baina itzul gaitezen hasierako galderara: inpaktua hain agerikoa bada, zergatik da beharrezkoa neurtzea? Eta zergatik hausnartu behar du akademiak horren inguruan?

Egia da kooperatibek tradizionalki gehiago arduratu direla egiten dutenaz, egiten dutena kontatzeaz baino. Haien ahaleginak enpresa-proiektuak sortzera eta sendotzera bideratu dituzte batez ere, beren printzipioekin bat datozen lan egiteko moduak garatzera eta kideen arteko parte-hartze eta konpromiso guneak eraikitzera. Ahalegin handiagoa egin dute proiektu kolektibo horiei eusteko aukera ematen duten barne-komunikazioko mekanismoak indartzen, beren ereduaren berezitasunak kanpora azaltzen baino.

Hala ere, kooperatibak hasi dira aitortzen hamarkadetan berez hitz egiten zuela uste izan duten hori ikusgarri egitearen garrantzia. Inpaktua neurtu eta komunikatzeak, hain zuzen ere, gizarte osoari ezagutarazteko beharrari erantzuten dio: orain arte, batez ere barrutik bizi izan dutenek ezagutzen zuten errealitate bat gizarte osoari helarazteko beharrari.

Planteatutako galderari emandako lehen erantzun batek ikuspegi instrumentalista eta autokonplazentziazko batera eraman gaitzake, edo erakunde publikoen aurrean kooperatibismoaren aldarrikapenak indartzeko estrategiatzat har dezakegu. Ikuspegi horretatik, inpaktua neurtzeko interesa, batez ere, egindako ekarpenak balioan jartzeko borondateari lotuta legoke, gizartearen aintzatespen handiagoa, eztabaida publikoan posizio hobea edo baliabide eta laguntza-programetarako sarbide hobea lortzeko.

Hala ere, interpretazio hori ez da nahikoa ulertzeko kezka horrek zenbateraino gainditzen duen eredu juridiko baten aldarrikapena, haren pisu ekonomikoa eta enpleguari egiten dion ekarpena. Kooperatibentzat, inpaktua agerian jartzea ez da hainbeste jasotzea merezi dutena frogatzea, baizik eta gizarteari azaltzea zer-nolako ondorioak sortzen dituen lehiakortasun ekonomikoa, pertsonen parte-hartzea eta garapen kolektiboarekiko konpromisoa uztartu nahi dituen enpresa-eredu batek.

Kooperatibak enpresak pertsonen eta gizartearen zerbitzura egon behar duen tresna dela sinestetik sortzen dira. Ikuspegi horretatik, inpaktua neurtzeak aukera ematen du sortze-helburuarekiko leialtasun-maila aztertzeko. Kontua ez da soilik zer ekoizten duten jakitea, baizik eta zer-nolako eraldaketak eragiten dituzten ulertzea eta eraldaketa horiek beren sorreraren oinarrian dauden balioekin bat datozen egiaztatzea.

Kooperatibek uste dute parte-hartzea, ekitatea, elkartasuna, jasangarritasuna edo komunitatearekiko konpromisoa bezalako gaiak ez direla asmoen esparruan soilik geratu behar; emaitza zehatzetan gauzatu daitezke. Ildo horretan, inpaktua agerian jartzeak herritarrei aukera ematen die baloratzeko kooperatiben aldeko apustuak zenbateraino laguntzen duen balio horiekin bat datorren gizartea eraikitzen. Sortzen duen inpaktua ulertzen saiatzen ez den kooperatiba batek bere sorreraren arrazoitik oharkabean urruntzeko arriskua du.

Neurtu, proposatzeko

Baina, iraganeko emaitzen azterketatik harago, kooperatibek beren inpaktua neurtzeko duten interes nagusia ekintza gizartearentzat balio duen etorkizuneko proiektu batera bideratzeko gaitasunetik dator. Kooperatiben jardueraren eta gizartean duen eraginaren artean kausalitate-harremanak ezartzeko dauden zailtasunak ahaztu gabe, korrelaziotik harago, etorkizuneko ekarpenak egiteko gaitasuna da, zalantzarik gabe, kooperatiben inpaktuaren neurketaren alderdi kualitatiborik garrantzitsuena.

Kooperatiba-ereduaren berezitasuna, neurri handi batean, enpresaren jabetza bere jarduera garatzen duen tokiko pertsonei eta komunitateei lotuta egotean datza. Berezko sustraitze horrek epe luzerako ikuspegia eta tokiko eta eskualdeko erronkekiko sentikortasun handiagoa txertatzea ahalbidetzen du enpresa-erabakietan. Hori agerian jartzeak hobeto ulertzen laguntzen du nola lagun dezakeen lehiakortasun ekonomikoa, gizarte-kohesioa eta lurralde-garapena uztartzen.

Etorkizuneko inpaktuarekiko kezka belaunaldi berriekin ere estuki lotuta dago. Kooperatibek ikusten dute gazte askok gero eta gehiago eskatzen dituztela helburua duten lanbide-proiektuak, erabakietan aktiboki parte hartzeko guneak eta norberaren sinesmenekin bat datozen lan egiteko moduak. Inpaktua neurtu eta ikusgarri egiteak erakusten du Gizarte Ekonomia aukera bat izan daitekeela bizitza- eta lan-ibilbide asegarriak garatzeko, garapen ekonomikoa, parte-hartzea, pertenentzia-sentimendua eta gizarteari egindako ekarpena uztartuz. Ikuspegi horretatik, inpaktua agerian jartzeak gazteek beren etorkizuna eraikitzeko hautematen dituzten aukeren horizontea zabaltzea ere badakar.

Azkenik, kooperatibek uste dute beren inpaktuari buruzko hausnarketak enpresa-esparrua gainditzen duela, eta gero eta gehiago txertatu behar dela agenda publikoan. Antolaketa-eredu jakin batzuek kalitatezko enplegua sortzen, gizarte-kohesioa indartzen, lurraldean jarduera ekonomikoa finkatzen edo pertsonen parte-hartze aukerak zabaltzen laguntzen badute, bidezkoa eta beharrezkoa da administrazio publikoek ekarpen horiek kontuan hartzea etorkizuneko garapen-estrategiak diseinatzean. Ildo horretan, inpaktua neurtzeak ez du bilatzen soilik kooperatibek orain arte egindako ekarpenak aitortzea; aitzitik, etorkizuneko lehentasun politikoei eta erronka ekonomiko eta sozialei modu erabakigarriagoan laguntzen dieten enpresa-ereduetara bideratzeko politika publikoak orientatzeko aukera emango duten ebidentziak eskaintzea du helburu.

Gai honek planteatzen dituen zailtasun metodologikoak alde batera utzi gabe, datu jakin batzuk ez egotea edo eskuragarritasun mugatua izatea, batetik, eta kooperatiben eragin espezifikoa beste faktore ekonomiko, sozial edo instituzional batzuetatik bereizteko konplexutasuna, bestetik, neurketak hobekuntzara bideratutako edozein erakunderen funtsezko osagaia osatzen du. Zaila da ezagutzen eta neurtzen ez dena hobetzea, eta are zailagoa aurretik identifikatu eta ulertu ez den inpaktua indartzea. Ikuspegi horretatik, inpaktua agerian jartzeko ahaleginak ez dio soilik kontuak emateko beharrari erantzuten, baita ikasteko eta etengabe hobetzeko borondateari ere.

Horregatik guztiagatik, inpaktua neurtzeak kontzeptu- eta analisi-lan zorrotza eskatzen du. Beharrezkoa da inpaktuaz zer ulertzen dugun definitzea, haren agerpen desberdinak sailkatzeko aukera emango duten taxonomiak eraikitzea, adierazle kuantitatiboak ikuspegi kualitatiboekin uztartzea, inpaktua sortzen duten mekanismoak identifikatzea eta haren sorreran eragiten duten oztopoak eta eragile lagungarriak ulertzea. Lan-esparru horretan, akademiak zeregin garrantzitsua du: kooperatibek eta Gizarte Ekonomiako erakundeek gizarteari egiten dioten ekarpena modu sendoagoan eta zorrotzagoan ulertzeko aukera emango duten kontzeptu-esparruak, metodologiak eta ebidentziak eskainiz.