Edozein gaztek lehen etxebizitza bat eskuratzea da, beharbada, bizitzako emantzipazio prozesuko gertaerarik garrantzitsuena. Hala ere, etxebizitzaren prezio altuak, errentan zein jabetzan, eta bizitza profesionala hasi baino egiten ez dutenek jasotzen dituzten hileko soldata doituak direla eta, benetan zaila da independentzia pertsonala lortzea. Euskadin gazteen emantzipazioa berantiarra da Europako gainerako lurraldeekin alderatuta.

Etxebizitza bat eskuratzeko zailtasunek bazterketa egoerak eragiten dituzte gazteen artean, eta belaunaldi aldaketa atzeratzen dute. Hau dilema bat da gizarte osoarentzat. Hala erakusten dute lurraldeko jaiotza tasen jaitsierek eta zahartze ratioen igoerek (adib.: gaur egun, Euskadin, 35 urtetik beherakoak biztanleria osoaren % 32,5 baino ez dira). 

Erakunde publikoek, Eusko Jaurlaritzak eta udalek besteak beste, gazteen artean egoera hori arintzen saiatzen diren hainbat politika bultzatzen dituzte elkarrekin, hala nola etxebizitza babestuen eskuragarritasuna, errentaren osagarritasuna eta etxebizitza parkea birgaitzeko laguntzak. Ahalegin hori guztia egin arren, 35 urtetik beherako gazteen %64a ez da oraindik emantzipatu.

Are gehiago, 18 eta 24 urte bitarteko gazteen %91,9a gurasoekin bizi da oraindik; egoera hori %66,9ra jaisten da 25 eta 29 urte bitarteko gazteen kasuan, eta %29,9ra 30 eta 34 urte bitartekoen kasuan. Hala ere, oso garrantzitsua da azpimarratzea emantzipatu gabeko gazte horien % 33,3k soilik aitortzen duela bizitzeko espaziopropioa behar duela; % 41,8k, berriz, uste du ezin izango duela independentzia lortu lau urte bete baino lehen. Generoaren araberako banaketari dagokionez, bitxia da 18-34 urte bitarteko emakume emantzipatuen ehunekoa ( %40,1a) gizonena baino nabarmen handiagoa izatea (32%). Lurraldean dauden gazte atzerritarren emantzipazio-zifrak ere askoz handiagoak dira: % 73,8 emakumeak eta % 28,6 gizonezkoak, hurrenez hurren.

Lurraldeko espezialistekin izandako elkarrizketek baieztatu dute emantzipazioaren egoera oso gutxi aldatu dela azken urteotan Euskadin. Gazteak, emantzipazioa eta etxebizitza-premia Euskadin txostenaren arabera (Gazteen Euskal Behatokia, 2019), 2015ean 18 eta 34 urte bitarteko pertsona emantzipatuen guztizko ehunekoa % 37 zen, 2017an %35,6 eta 2019an % 36.

Berriro ere, gobernu-erakundeen eta gizarte-ekimenen ahalegin guztiak gorabehera, zenbaki horiek, gaur egun, lurralde osoa EBko batez bestekoaren ( %51,8). azpitik jartzen dute. Antzeko zerbait gertatzen da emantzipatzeko batez besteko adinarekin: 30,1 urtekoa zen 2015ean, 30,4koa 2017an eta 30,2 urtekoa 2019an, Europako batez bestekoa baino bost urte handiagoa (25,9). "Etxean inon ez bezala", pentsatuko genuke, esaldi herrikoia gogoratuz.

Baina horri buruzko datu batzuk bereziki aztertu behar ditugu; esate baterako, gure lurraldean emantzipatzeko batez besteko adina gazteek duten idealarekin alderatuta (23,9 urte) sei urte gehiagokoa da. Beste datu garrantzitsu bat; etxebizitza bat jabetzan ordaintzen duten gazte emantzipatu guztien %21,1a gomendatutako gehieneko zorpetze mugaren gainetik dago. Familia horiek gehiegizko esfortzu ekonomikoko egoeran daude. Alokairuko etxebizitzak dituzten gazte emantzipatuen kasuan, ehuneko hori % 40ra arte igotzen da; gazte atzerritarren kasuan, berriz, bikoiztu egiten da nazionalekin alderatuta.

Blog Uplift 2

Blog Uplift 1

Aldizkako osagarri ekonomikoak emanez egoera hori arintzeko ahalegina egiten da. Ildo horretan, lurraldean emantzipatutako gazteen % 8,7k diote laguntza sozial edo ekonomikoren bat jasotzen duten etxe bateko kide direla (adibidez, diru-sarrerak bermatzeko errenta, gizarte larrialdietarako laguntzak, etab.).Gehiegizko esfortzuko egoeran dauden gazteen familien % 20,4k, berriz, mota horretako laguntza publikoren bat jasotzen dutela adierazi dute. Azken urteotan ehuneko horiek behera egin duten arren, espero izatekoa da nabarmen handituko direla, Covid-19ak eragindako egungo krisiaren ondorioz.

Halaber, Eusko Jaurlaritzak eta tokiko gobernuek sustatutako politiken eta programen ondorioz, Euskadin emantzipatutako gazteen %13,6a etxebizitza babestu batean bizi da gaur egun, bai jabetzako babes ofizialeko etxebizitza batean ( %9,3), bai alokairuko babes ofizialeko etxebizitza batean ( %4,2).

Gazteen Euskal Behatokiak lehen aipatutako txostenaren arabera, euskal gazteek uste dute irtenbide politikoak gehiago bideratu beharko liratekeela honako hauetara: "…lokairua errenta eskuragarriagoekin bultzatzea, etxebizitza babestuen parkea handitzea, etxebizitzak erosteko laguntza gehiago ematea, lurzoruaren balioa murriztea, hutsik dauden etxebizitzak desagertaraztea, jenderik gabeko etxebizitza zaharren birgaikuntza sustatzea, eta etxebizitzen finantzaketari lotutako kostuak murrizte, …”, beste batzuen artean.

Ildo horretan, xehetasunez aztertu behar da nola sortzen diren gaur egun bizitzeko desberdintasuna murrizten saiatzen diren politikak eta programak; nola aritzen diren tokiko gobernuak lankidetzan talkaekintzak ezartzeko; zer pertzepzio duten politika horien onuradunek; zer hobekuntza-arlo izan ditzaketen; nola sortzen eta kudeatzen diren gogoeta guneak interes-talde anitzen artean; eta nola azaldu eta sortzen den berrikuntza gizarte-diseinuaren prozesuan eta -inplementazioan, horrela, kolektiboei hobeto erantzuteko eta ongizate hobea lortzeko.

Helburu horrekin, 2020an, H2020 UPLIFT proiektua sortu zen. Proiektu horrek gazteen ahotsak gazte-politikaren erdigunean jartzera eta gazteek etxebizitza bat eskuratzeko dituzten aukera eta gaitasunetan eragiten duten dimentsio desberdinak eztabaidatzera bultzatzen du Europako gizartea, eta, aldi berean, politikak egin eta sustatzeko arduradunek erabilgarri izan dezaketen gogoeta agenda bat sortzen saiatzen da. Ezagutza kolektiboa sortzeko hiru urteko programa izango da UPLIFT, eta Europako 16 hiri bilduko ditu, horietako bat Barakaldo izango delarik.

Orkestran lurralde lehiakortasun inklusibo eta jasangarri batean sinesten dugu, pertsona bere izateko arrazoiaren erdigunean gero eta gehiago jarriko duena, eta, Euskadiren sustatzaile eta osagai lehiakorrak estimulatuz, herritarren oraingo eta etorkizuneko ongizatea hobetzen lagunduko duena. Arrazoi honegatik gara proiektu honen parte.


NOEL MUNIZ Foto PEQUEÑA02

Noel M. Muñiz

Noel M. Muñiz Orkestra-Lehiakortasunerako Euskal Institutuko ikertzailea da. Bere lan ibilbidean, hainbat erakunde publiko eta pribatuetan lan egin du, enpresa txiki eta ertainen sorreran eta garapen estrategikoan, Latino Amerikan, Ameriketako Estatu Batuetan eta, berriki, Espainian.