Pertsonen demografiaz asko hitz egiten dugu: jaiotzak, zahartzea, belaunaldi-erreleboa. Erakundeen demografiaz, berriz, askoz gutxiago hitz egiten dugu. Eta, hala ere, enpresak ere jaio, eraldatu, desagertu eta zahartu egiten dira.
Kooperatibek euskal enpresen %1,3 baino ez dute osatzen, baina enpresa-enpleguaren ia %7 sortzen dute. Datu esanguratsua da. Baina argazki batek ez digu esaten sistema ekonomiko bat bizirik dagoen ala ez. Horretarako, filmari begiratu behar zaio.
Argazki egonkorra, etengabeko mugimendua
2015ean jardunean zeuden kooperatiben %53,5ek sektore berean jarraitzen zuen 2024an. Gainerakoek jarduera aldatu dute, egitura handiagoetan integratu dira edo desagertu egin dira. Itxurazko egonkortasun horren atzean etengabeko berrikuntza dago: kooperatiba batzuk desagertu egiten dira, beste batzuk sortu, eta beste batzuk berrasmatu. Desagertze oro ez da beti ahultasunaren seinale, eta irauten duen orok ez du zertan bizitasuna bermatu.
Urte askoan nirekin izan dut nire ibilbidearen hasieran entzun nuen ideia bat: gauzak aldatzeko unerik onena oraindik ondo funtzionatzen dutenean da. Nire ustez, ekosistema ekonomiko sendoenak ez dira geldirik irauten dutenak, jarraitutasuna eta berrikuntza uztartzen dituztenak baizik. Aldaketa arazoa agertu aurretik iristen denean, erreakzio izateari uzten dio, eta hautu bihurtzen da.
Belaunaldi-erreleboa ez da etorkizuneko kontua
2024ko Gizarte-Ekonomiaren Estatistikako datuek argi erakusten dute hori. Azken hamabost urteetan, adin handieneko pertsonen pisua handitu egin da kooperatibetako enpleguan, eta gaur egun talde ugariena dira. 2014an, 45 urtetik gorako pertsonek kooperatibetako enpleguaren %35,8 osatzen zuten; gaur egun, %44,4 dira. 30 urtetik beherakoen proportzioa, berriz, %12,2tik %15,8ra igaro da. Gazteen pisua handitzen ari da, bai, baina erreleboa hartzeko adinetik gertuago dauden pertsonena baino neurri txikiagoan.
1. grafikoa. Kooperatibetako enpleguaren banaketa adin-taldeen arabera (2008-2024)
Iturria: Euskal Gizarte Ekonomiaren Estatistika. Geuk egina.
Enpresek eurek ere antzematen dute egoera hori. Euskal kooperatiben eta lan-sozietateen %31,2k talentua erakartzea etorkizunerako arazo gisa ikusten du; duela bi urte, %27k zuen kezka hori. Bostetik batek, gutxi gorabehera, langileen zahartzeak kezkatzen du, baina horietatik bostetik batek baino ez ditu martxan jarri plantilla gaztetzeko neurriak. Erronka ikusten da; orain, ekintzara pasatzea falta da.
Euskadik talentua erakartzeko eta atxikitzeko lehian diharduen testuinguruan, benetako erronka agian ez da soilik gazteak erakartzea, baizik eta bertan geratzeko gogoa pizten dieten proiektuak eskaintzea.
Gazteek ez diote konpromisoari uko egiten
Zer pentsatzen dute lekukoa hartu behar dutenek? Kooperatiben Kontseiluak Euskadin bizi diren 18 eta 30 urte bitarteko 400 pertsona elkarrizketatu zituen. Lanari 10etik 8,15eko garrantzia ematen diote. Aldatu dena lanak beren bizi-proiektuan duen lekua da: hamarretik ia zortzik uste dute gaur egun enpleguak ez duela bizitza ona bermatzen. Eta %94,2k hobeto onartzen du diziplina, zuzentzen duen pertsonak errespetuz tratatzen duenean.
Ez dirudi konpromisoari uko egitea denik, elkarrekikotasun handiagoa eskatzea baizik. Parte-hartzea, helburu kolektiboa, lurraldearekiko lotura eta balio partekatua kooperatiben ezaugarri historikoak dira, baina belaunaldi batetik bestera ez dira automatikoki transmititzen. Horiek guztiak berrinterpretatu egin behar dira.
Loturak berritzea
Enpresa-sustraitzeaz asko hitz egiten da, agian lehiakortasuna ez dela soilik inbertsioen, azpiegituren edo teknologiaren mende dagoela ulertu dugulako. Loturen mende ere badago: pertsonen eta erakundeen arteko loturen, enpresen eta lurraldearen artekoen, eta belaunaldien artekoen mende.
Kooperatiben demografiatik ateratzen dudan ikasgai nagusia da jarraitutasuna ez dela bermatzen dagoena bere horretan mantenduz, baizik eta pertsona berriek proiektuarekin bat egin nahi izatea eragiten duten loturak berrituz. Sistema ekonomiko bat bizirik dagoela erakusten duen benetako froga ez da berdin jarraitzea. Atzetik datozenek hura aukeratzen jarraitzea da.
Eta zuk, zerk bultzatuko luke zure inguruko gazte bat kooperatiba bat aukeratzera?
Informazio gehiago Orkestran: KoopBehatokia, Euskadiko Kooperatiben Behatokia
Rakel Vázquez
Raquel Orkestrako IT & Big Data seniorra da. Bere lana lurralde-lehiakortasunaren analisian eta ebidentzian oinarritutako erabakiak hartzeko laguntzan oinarritzen da, adierazleen diseinuaren, informazio-sistemen garapenaren eta lurralde-adimen estrategikorako tresnen sorreraren bidez.
