Ohikoa da genero berdintasunaren alde kooperatibek duten zeregina balioesten duten albisteak irakurtzea eta entzutea. Adibidez, duela urtebete argitaratutako berri batean, Cocetak (lan elkartuko kooperatiben Espainiako Konfederazioak) aipatzen zuen 2022an eratutako lan elkartuko kooperatiben % 58 emakumeek osatu zutela. Era berean, nabarmentzen zen “parte-hartze demokratikoan eta kudeaketa kolektiboan oinarritutako funtzionamendu kooperatiboak lagundu egiten duela genero-aldea merkataritza-enpresetan baino txikiagoa izaten”.

Adibide gehigarri gisa, ICA-ren (International Cooperative Alliance) Genero Ekitatearen Batzordeak 2023ko Emakumearen Nazioarteko Egunerako egindako Adierazpenean aipatzen denez, kooperatibak aitzindariak dira genero-joeren eta arrakala digitalaren aurkako borrokan. Balio eta printzipio kooperatiboek eremu sendoa dira, desberdintasun horri aurre egiteko funtsezko eztabaidak eta aldaketak sortzeko.

Hurbilago etorrita, gizartearen bilakaera eta aurrerapenak lege eta arauetan islatzen dira. Gamindek (2023) aipatzen duen bezala, Euskadiko Kooperatiben 11/2019 Legeak berrikuntza batzuk ezartzen ditu aurrekoarekin alderatuta, emakumeak erakunde horietan duen tratamenduari dagokionez.

  • Lehenengo berritasun aipagarria diskurtso/terminologia ez-sexista erabiltzea da (kideak, bazkideak), gero testuan zehar mantenduko dena.
  • Bestalde, “Sozietate kooperatiboek eta beren elkarte egiturek ahaleginak egingo dituzte emakumeen eta gizonen presentzia orekatua izan dadin beren organo guztietan. Halaber, genero-berdintasuneko neurriak ezarriko dituzte, eta, bereziki, bizitza pertsonala, familia eta lana bateratzeari begirakoak”. (32.4 art.).
  • Gainera, “Estatutuetan, artezkaritza-kontseilua osatzean honako hauek kontuan hartzea xedatu daiteke besteak beste: zer ezarpen geografiko duen kooperatibak, zer jarduera garatzen dituen, zer bazkide mota dituen eta zein diren mota bakoitzaren portzentajeak, baita alderdi horien arabera ezarri beharreko kontseilari-postuen erreserba eta emakume eta gizonen arteko ordezkaritza orekatua ere” (47.6 art.).
  • Gainera, soberakinak aplikatzeari dagokionez, berdintasunaren arloko hezkuntza sustatzen da, eta berariazko funts honetarako nahitaezko ekarpenek izan ditzaketen interes publikoko helburuen artean aipatzen da “Bazkideei eta langileei formakuntza eta heziketa ematea, kooperatibetan emakumeen eta gizonen berdintasuneranzko urratsak egiteko politika eraginkor bat sustatze aldera” (72. 1 f art.).

Argi dago generoen arteko berdintasuna bere oinarrietatik dagoela kooperatiben bizitzan.

Interesgarria iruditu zait UEUk, Farapik eta Lankik antolatuta, Udako Euskal Unibertsitateak bere 51. edizioaren baitan, “Emakumeak euskal kooperatibismoan” gaiari buruz antolatutako jardunaldiaren laburpena. Jardunaldi horretan, protagonistetako batzuen esperientzien bidez, azken 6 hamarkaden errepasoa egin zen, baita kooperatibek beraientzat izan dutenaren errepasoa ere. Argi eta garbi ikusten da parte-hartzaileek beren esperientzia kooperatiboekin erlazionatzeko moduari buruz adierazten dituzten baldintzen eta itxaropenen bilakaera. Kooperatibek gizartearekin batera eboluzionatu dute.

60., 70. eta 80. hamarkadetan emakumea ordaindutako lanean sartzearen aldeko jarrera militantetik (“Kooperatibismoak beste modu batean bizitzea posible zela erakutsi zien, eta ahalduntzailea izan zen”), 90eko eta 2000ko hamarkadetan kooperatibetatik berdintasuna bultzatzera igaroz (Eroskiko langilea: "Barrutik hasi ginen eraldaketarekin: esaterako, Gabonetako jostailuen esku-orrian ‘neskentzako’ eta ‘mutilentzako’ jostailuen arteko banaketa apurtu genuen”) gaur egunera arte, kooperatibak gizartea eraldatzeko tresnatzat hartuta (“Gure balioek ekarpena egiten diote kooperatibismoari: elkarlana, gizartea eraldaketa, ikuspegi kritikoa, feminismoa, Eta, hala, lan-ereduak sustatzen ditugu”).

Ez dakigu etorkizunak zer ekarriko digun. Kooperatibak gai izango ote dira gizartearekin testuinguru globalizatuan aldatzeko? Kooperatibak izango ote dira testuinguru globalizatuan gizartea aldatzeko gai? Galdera konplexuak dira, eta erantzuna izango dugu zenbait dekadatan.

Pertsonalki, ez daukat zalantzarik kooperatibak, beren misioarekin bat eginez, aitzindari izaten jarraituko dutela emakumeen berdintasuna bultzatzen, bai lan-ingurunean, bai gizartean oro har.


jabier retegi

Jabier Retegi

Jabier Retegi, Orkestrako Ikertzaile Senior Elkartua, Industria doktorea UPCn, Industria Antolaketako ingeniaria eta Zientzia Aplikatuetako Masterra (M.SC.A.) Montréaleko Eskola Politeknikoan eta ingeniari mekanikoa Mondragon Unibertsitatean.

Perfil osoa ikusi