Euskal zinemaren arrakastaren gakoak Goya sarietan

Azken urteotan, Euskadin ekoitzitako zinemak eta telesailek une bereziki gozoa bizi dute, Donostiako Zinemaldiko zuzendari José Luis Rebordinosek adierazi bezala, euskal zinemak "bere historiako unerik onenetako bat bizi du, onena ez bada" (Noticias de Gipuzkoa, 2025). Zinemaldiaren azken edizioa horren erakusgarri izan zen. Guztira 38 euskal ekoizpenek parte hartu zuten sail ezberdinetan, iaz baino ia halako bi. Sail Ofizialean sei film lehiatu ziren, horietako hiru euskaraz, Maspalomas, Karmele eta Zeru Ahoak telesaila, eta Urrezko Maskorra Alauda Ruiz de Azuaren Los domingos filmak eraman zuen. Bultzada hori Espainiako sarien zirkuituan ere berretsi da. Feroz sarietan, Los domingos filmak 5 sari nagusi irabazi zituen, horien artean, film dramatiko onenarena. Goya sariak laster izango dira, eta hamaika euskal ikus-entzunezko izendatu dituzte, guztira berrogei izendapen inguru. Horien artean aipagarrienak Los domingos (hamahiru izendapen) eta Aitor Arregi eta José Mari Goenagaren Maspalomas (hamaika izendapen) dira.

Euskadiko ikus-entzunezkoen sektorearen une gozo hau ez da kasualitatearen emaitza. Neurri handi batean, lurraldean balio katearen fase guztietan dagoen talentuaren ondorioa da: gidoia, zuzendaritza, interpretazioa, ekoizpena eta profil teknikoak, besteak beste. Horiei guztiei esker, kalitatezko proiektuak egin daitezke. Horri ikus-entzunezko tradizio luzea gehitu behar zaio, eta Zinemaldia da horren adierazle nagusietako bat. Baina aldeko testuinguru hori erakundeen apustu iraunkor baten emaitza ere bada, sektorearen profesionalizazioa, ikusgarritasuna eta lehiakortasuna indartzera bideratutako politika publikoen bidez sektoreari laguntzea bilatu baita.

Erakundeek Euskadin ikus-entzunezkoen sektoreari ematen dioten laguntza askotariko tresnen bidez egituratzen da, eta ekosistema dinamiko bat sortu du. Produkziorako zuzeneko laguntzez gain, euskarazko proiektuei arreta berezia eskainiz, honako hauek nabarmentzen dira, besteak beste: Zineuskadi, euskal zinemaren sustapenean, banaketan eta emanaldietan oinarritua; lurralde bakoitzeko Film Commissionek sortutako sarea, leihatila bakarra eskaintzen duena filmaketetarako behar den guztia errazteko, esate baterako, baimenak izapidetzea, lokalizazioak ahalbidetzea, tokiko administrazioekin eta hornitzaileekin koordinatzea, eta prozesu osoan zehar ekoiztetxeen bidelagun izatea; edo Basque Films ekimena, sektorearen nazioartekotzea sustatzera bideratua, besteak beste.

Horri guztiari pizgarri fiskalen esparru berria gehitu behar zaio, 2023an onartua, ikus-entzunezkoak sektore estrategikotzat hartzea indartzen duena: dimentsio kulturalagatik ez ezik, baita enplegua sortzeko, inbertsioa erakartzeko eta lurraldea nazioartean proiektatzeko duen gaitasunagatik ere. Esparru fiskal berri horrek arriskuak murriztea, inbertsio publiko-pribatua erraztea eta berrikuntzaren aldeko apustua egingo duen enpresa sare lehiakorra sustatzea du helburu.

Kulturaren Euskal Behatokian argitaratu den gure azken txostenean egiaztatu ahal izan dugunez, datuek ere bilakaera positiboa erakusten dute. 2023an 1.611 enpresa aktibo zeuden Euskadin Ikus-entzunezkoen eta Multimediaren arloan, % 6,48ko igoera erakusten du horrek, 2020az geroztik. Enpresa dentsitatea ere nabarmentzekoa da: 100.000 biztanleko 73,34 enpresarekin, Euskadik nabarmen gainditzen du Espainiako batezbestekoa (52). Enpleguari dagokionez, sektorean 6.916 pertsona ari dira lanean, hau da, % 15,81eko igoera hiru urtean. Gaur egun, ikus-entzunezkoak lurraldeko kultura industrietako enpleguaren ia % 20 hartzen du, eta zifra horiek berresten dute gero eta garrantzi handiagoa duela Euskadiko kultura eta sormen ekosistemaren barruan.

Txostena egiteko prozesuan jaso genuen bezala, sektoreko eragileak bat datoz hazkunde hori ez dela kasualitatea eta deigarria dela. Edukien gero eta eskari handiagoaren eta esparru fiskal berria indarrean jartzearen arteko konbinazioak ekosistema suspertu du, argi eta garbi. Euskadi lurralde erakargarria da ikus-entzunezkoen ekoizpenerako, baita kanpotik ere, eta horrek aukera berriak sortu ditu tokiko enpresentzat eta jarduera horrekin lotutako sektoreentzat, hala nola zerbitzu teknikoentzat, logistikarentzat edo ostalaritzarentzat.

Hala ere, sektoreko eragileek, argi eta garbi, zenbait erronka identifikatzen dituzte. Adierazi dutenez, lurraldera iristen diren filmaketa handien zati handi bat kanpo ekoizleek bideratzen dute, eta horregatik, ez dago argi dinamismo horrek zein neurritan indartuko duen tokiko enpresa sarea. Era berean, ohartarazi dute aldi bereko filmaketen hazkundea tentsioak sortzen ari dela teknikari espezializatuen eskuragarritasunean. Tamaina mugatuko merkatu batean ekoizpen asko bat etortzeak zaildu egiten du profil jakin batzuk estaltzea, eta agerian uzten du funtsezko profesionalen eskasia, bereziki ekoizpen exekutiboaren, merkaturatzearen edo banaketaren arloetan. Testuinguru honetan, sektoreak beharrezkotzat jotzen du hausnartzea ea gaur egun eskuragarri dauden azpiegiturak, la nola platoak eta ekoizpen-guneak, hikoak eta egokiak diren jardueraren bolumenari eta eskakizunei erantzuteko, bai eta ekoiztetxeen hazkundea eta sendotzea eraginkortasunez laguntzeko ere.

Erronka horiek gorabehera, sektoreak berak azpimarratu ditu azken urteetan lortutako aurrerapen garrantzitsuak, eta positiboki baloratu du egindako bidea. Horregatik, hain zuzen ere, eragile gehienak bat datoz egungo bultzada sendotzeko premian, garapen estrategia partekatu baten bidez. Aipatutako lehentasunen artean, honako hauek nabarmentzen dira: profesionalizazioa indartzea, merkatuaren benetako beharrizanetara egokitutako prestakuntza programen bidez, bai arlo teknikoan, bai estrategikoan; administrazioen eta eragileen arteko koordinazio handiagoa, izapideak arintzeko eta laguntzak eskuratzeko; eta azpiegitura eta zerbitzu espezializatuak bultzatzea, lurraldearen produkzio ahalmena handitu eta egonkortzeko.

Era berean, Zineuskadik sektorearen gobernantzan funtsezko eragile gisa bete lezakeen papera azpimarratu dute, bere ekintza erradioa zabalduz. Eragileek Zineuskadik nazioarteko sustapenean, jaialdien koordinazioan eta plataforma globalekiko lankidetzan izan ditzakeen funtzioak indartzea planteatzen dute. Era berean, estrategikotzat jotzen dute Euskadik ikus-entzunezko ziurtagirien arloko eskumenak bere gain hartu ahal izatea, horrek aukera emango bailieke ekoiztetxeei beren proiektuak lurraldearen barruan modu integralean kudeatzeko, kanpoko erakundeekiko mendekotasuna murrizteko eta funtsezko prozedurak arintzeko, besteak beste, pizgarri fiskalak eskuratu ahal izateko.

Euskadi, azken batean, une erabakigarrian dago. Erronka ez da soilik hazten jarraitzea, baizik eta ekosistema sendotzea eta bultzada hori ahalbidetu duten oinarriak sendotzea, etorkizunari anbizioz aurre egiteko.